Uluslararası Taşıma Belgeleri
T1, T2, TR, CMR, fatura, gümrük beyannamesi ve diğer tüm lojistik belgeleri.
Evrak rehberi
Uluslararası taşıma belgeleri
Lojistik süreçte karşılaşılan 57 temel belge; ticari, taşıma, gümrük-transit, izin ve operasyon belgeleri olarak gruplandı. Doğru ve eksiksiz evrak; gümrükte beklemeyi, ek maliyeti ve teslimat gecikmesini önler.
Her belgenin solundaki küçük resim şematik bir örnektir (veriler kurgusaldır, resmî basılı form yerine geçmez). Büyütmek için tıklayın.
Ticari belgeler 8
| Örnek | Belge | Mod | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| Proforma Fatura | Tüm modlar | Satıştan önce fiyat teklifini ve satış şartlarını gösteren ön fatura; akreditif ve ithalat izin süreçlerinde kullanılır. | |
| Ticari Fatura (Commercial Invoice) | Tüm modlar | Malın cinsini, miktarını, bedelini ve teslim şartını (Incoterms) gösteren esas belge; gümrük kıymetinin dayanağıdır. | |
| Çeki Listesi (Packing List) | Tüm modlar | Koli/palet sayısı, brüt-net ağırlık, ölçü ve ambalaj bilgilerini içerir; yükleme, taşıma ve gümrük kontrolünde kullanılır. | |
| Satış Sözleşmesi / Sipariş Formu | Tüm modlar | Taraflar, ürün, fiyat, ödeme ve teslim koşullarını belirler. | |
| Akreditif (L/C) ve Banka Belgeleri | Tüm modlar | Ödemenin banka güvencesiyle yapıldığı durumlarda, bankanın istediği belge setini ve koşulları içerir. | |
| Gümrük Kıymet Bildirim Formu | Tüm modlar | Gümrük değerinin ilgili şartlarda ayrıntılı beyanı için gerektiğinde verilen form. | |
| Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) | Tüm modlar | Malın üretildiği ülkeyi gösterir; çoğunlukla oda tarafından onaylanır. | |
| Navlun Faturası ve Masraf Notu | Tüm modlar | Taşıma hizmetinin navlun ve masraflarını (bekleme, transit, yol ücretleri) gösteren, müşteriye kesilen fatura. |
Taşıma belgeleri 19
| Örnek | Belge | Mod | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| CMR Konşimentosu | Karayolu | CMR Sözleşmesi kapsamında uluslararası karayolu taşıma sözleşmesinin kanıtı ve yükün teslim alındığını gösteren belge. | |
| TIR Karnesi | Karayolu | TIR Sözleşmesi kapsamında geçiş ülkelerinde teminatlı transit taşımaya imkân veren belge; mühürlü araçla sınır işlemlerinde kolaylık sağlar. | |
| Konşimento (Bill of Lading – B/L) | Denizyolu | Taşıma sözleşmesinin kanıtı, teslim alındı makbuzu ve kural olarak mülkiyeti temsil eden kıymetli evrak. Master (MBL) ve House (HBL) olarak ayrılır. | |
| Sea Waybill | Denizyolu | Ciro edilemeyen, mülkiyeti temsil etmeyen deniz taşıma belgesi; yük, belgede adı geçen alıcıya teslim edilir. | |
| Hava Konşimentosu (AWB) | Havayolu | Hava taşıma sözleşmesinin kanıtı ve teslim alındı belgesi. Master (MAWB) ve House (HAWB) olarak düzenlenir; ciro edilemez, mülkiyet belgesi değildir. | |
| CIM Konşimentosu | Demiryolu | COTIF/CIM kuralları kapsamında uluslararası demiryolu taşıma belgesi. | |
| FIATA Multimodal Konşimento (FBL) | Multimodal | Birden fazla modun tek sözleşme ve tek taşıyıcı sorumluluğuyla yürütüldüğü taşımalarda kullanılan multimodal taşıma belgesi. | |
| Teslim Ordinosu (Delivery Order) | Denizyolu | Yükün limanda ya da terminalde alıcıya teslimi için taşıyıcı/acente tarafından verilen talimat. | |
| Manifesto | Deniz / Hava / Kara | Araçtaki ya da gemi/uçaktaki tüm yükü gösteren liste; gümrük için özet beyanın dayanağıdır. | |
| Booking (Rezervasyon) Teyidi | Denizyolu | Gemi, sefer, konteyner ve tarih bilgilerini içeren yer rezervasyonu belgesi. | |
| VGM (Doğrulanmış Brüt Kütle) | Denizyolu | SOLAS kuralları gereği konteynerin yüklü brüt ağırlığının gemiye yüklemeden önce bildirilmesi. | |
| Sevk İrsaliyesi (e-İrsaliye) | Karayolu | Yurt içi mal hareketinde malın sevkini gösteren belge. | |
| Teslim Belgesi (POD) | Tüm modlar | Yükün alıcıya eksiksiz teslim edildiğini gösteren imzalı belge. | |
| Nakliye Talimatı (Transport Order) | Karayolu | Göndericinin taşıyıcıya verdiği; yükleme ve boşaltma yeri, tarih, yük ve araç tipini içeren yazılı taşıma talimatı. | |
| Yükleme Talimatı (Shipping Instruction – SI) | Denizyolu | Şiperin konşimentonun nasıl düzenleneceğini taşıyıcıya bildirdiği talimat; alıcı, mal tanımı ve navlun bilgilerini içerir. | |
| Telex Release / Konşimento Teslim Bildirimi | Denizyolu | Orijinal konşimentonun taşıyıcıya iade edildiğini (surrender) ve yükün orijinal ibrazı olmadan teslim edilebileceğini bildirir. | |
| Konteyner Teslim / İade Belgesi (EIR) | Denizyolu | Konteynerin terminalden alınışında veya iadesinde durumunu kayıt altına alan belge; hasar sorumluluğunun tespitinde esastır. | |
| Kantar (Tartı) Fişi | Karayolu | Aracın dolu ve boş tartımını, net yük ağırlığını gösterir. | |
| Mühür Tutanağı | Tüm modlar | Araç veya konteyner mühür numaralarını ve yükleme ile varış kontrol sonuçlarını kayıt altına alır. |
Gümrük ve transit belgeleri 14
| Örnek | Belge | Mod | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| Gümrük Beyannamesi (İhracat / İthalat) | Tüm modlar | Eşyanın gümrük rejimine tabi tutulması için verilen resmî beyan; fatura, çeki listesi ve diğer belgelerle birlikte işlem görür. | |
| T1 – Ortak Transit Beyannamesi | Tüm modlar | Ortak Transit Sözleşmesi kapsamında, serbest dolaşım statüsü bulunmayan (yabancı) eşyanın bir gümrük idaresinden diğerine vergisiz ve teminatlı taşınması için kullanılır. | |
| T2 – Ortak Transit Beyannamesi | Tüm modlar | Ortak Transit Rejimi kapsamında, Birlik/serbest dolaşım statüsündeki eşyanın taşınması için kullanılır; eşyanın statüsünü de gösterir. | |
| T2L / T2LF | Tüm modlar | Eşyanın Birlik (serbest dolaşım) statüsünü kanıtlayan belge; transit beyannamesi gerektirmeyen taşımalarda statü ispatında kullanılır. | |
| TR – Ulusal Transit Beyannamesi | Karayolu | Eşyanın Türkiye gümrük bölgesi içinde bir gümrük idaresinden diğerine gümrük gözetiminde taşınmasında kullanılan ulusal transit beyanı. | |
| Transit Refakat Belgesi (TAD) | Tüm modlar | NCTS’te transit beyanı kabul edildikten sonra eşyayla birlikte seyreden refakat belgesi; MRN (hareket referans numarası) içerir. | |
| Transit Teminatı | Tüm modlar | Transit sırasında doğabilecek vergi ve yükümlülükler için verilen teminat (kapsamlı veya tekil teminat). | |
| Özet Beyan (ENS / ICS2) | Tüm modlar | Eşya Avrupa Birliği’ne girmeden önce, güvenlik ve emniyet amacıyla verilen giriş özet beyanı. İhracat tarafında çıkış özet beyanı da gerekebilir. | |
| A.TR Dolaşım Belgesi | Tüm modlar | Türkiye–AB gümrük birliği kapsamında, sanayi ürünlerinin serbest dolaşım statüsünde olduğunu gösteren belge. | |
| EUR.1 / EUR-MED | Tüm modlar | Serbest ticaret anlaşmaları kapsamında tercihli gümrük vergisinden yararlanmak için düzenlenen menşe/dolaşım belgesi. | |
| Fatura Beyanı | Tüm modlar | Belirli koşullarda, menşe veya statü beyanının doğrudan ticari fatura üzerinde yapılması. | |
| ATA Karnesi | Tüm modlar | Fuar malzemesi, numune ve mesleki ekipmanın geçici ithalat/ihracatında kullanılan uluslararası gümrük belgesi. | |
| Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) | Tüm modlar | İhraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılan ithal girdilerin vergi avantajıyla getirilmesini sağlayan izin belgesi. | |
| Gümrük Vekaletnamesi | Tüm modlar | Gümrük müşavirine beyanname ve transit işlemleri için verilen yetki belgesi. |
İzin, sertifika ve uygunluk belgeleri 11
| Örnek | Belge | Mod | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| Sağlık / Veteriner Sertifikası | Tüm modlar | Hayvansal ürünlerin sağlık koşullarına uygun olduğunu gösterir. | |
| Fitosaniter (Bitki Sağlığı) Sertifikası | Tüm modlar | Bitki ve bitkisel ürünlerin zararlılardan arınmış olduğunu gösterir. | |
| Analiz Sertifikası (CoA) | Tüm modlar | Ürünün laboratuvar analiz sonuçlarını gösterir; özellikle kimyasal ve gıdada istenir. | |
| Uygunluk Belgeleri (CE, TSE vb.) | Tüm modlar | Ürünün teknik düzenlemelere ve güvenlik standartlarına uygunluğunu gösterir. Türkiye’de ithalatta TAREKS üzerinden ürün güvenliği denetimi uygulanır. | |
| İthalat / İhracat Lisansı ve İzinleri | Tüm modlar | Belirli ürünler için ilgili kurumdan alınması gereken lisans, izin veya gözetim belgeleri. | |
| Tehlikeli Madde Belgeleri | Tüm modlar | Güvenlik Bilgi Formu (SDS) ile karayolunda ADR, denizyolunda IMDG, havayolunda IATA DGR gerekliliklerine uygun beyan ve sertifikalar. | |
| Taşıma Yetki ve İzin Belgeleri | Karayolu | Taşımacının uluslararası taşıma yapabilmesi için gereken yetki belgesi (Türkiye’de D2) ve ülkelere göre ikili/çok taraflı karayolu izin belgeleri. | |
| Araç ve Sürücü Belgeleri | Karayolu | Araç tescil belgesi, sürücü belgesi ve mesleki yeterlilik belgesi (SRC), gerekli ülkeler için vize. | |
| Fumigasyon / ISPM-15 Sertifikası | Tüm modlar | Ahşap ambalaj ve paletlerin ısıl işlem veya fumigasyonla zararlılara karşı işlendiğini gösterir; birçok ülkeye girişte istenir. | |
| Serbest Satış Sertifikası | Tüm modlar | Ürünün menşe ülkede serbestçe satıldığını gösterir; özellikle kozmetik, gıda ve tıbbi ürünlerde istenir. | |
| Muayene / Gözetim Sertifikası | Tüm modlar | Bağımsız gözetim kuruluşunun yükleme, miktar ve kalite kontrolünü belgelediği sertifika. |
Sigorta ve operasyon belgeleri 5
| Örnek | Belge | Mod | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| Taşıma Sigorta Poliçesi / Sertifikası | Tüm modlar | Taşıma sırasında oluşabilecek hasar ve kayıplara karşı teminat sağlar; CIF/CIP gibi kurallarda satıcı yükümlülüğüdür. | |
| Hasar / İhtilaf Tutanağı | Tüm modlar | Teslimde fark edilen hasar veya eksikliklerin kayıt altına alındığı tutanak; sigorta ve taşıyıcı talepleri için esastır. | |
| Yükleme / Boşaltma Tutanağı | Tüm modlar | Yükleme ve boşaltma sırasındaki adet ve durum tespitini içerir. | |
| Depo Giriş / Çıkış Fişi | Depolama | Depoya alınan ve depodan çıkan mal hareketlerinin kaydı. | |
| Yeşil Kart (Uluslararası Karayolu Sigortası) | Karayolu | Aracın yurt dışında üçüncü şahıs sorumluluk sigortasının geçerli olduğunu gösteren uluslararası belge. |
T1, T2 ve TR arasındaki fark
T1
Yabancı mal
Serbest dolaşımda olmayan eşyanın, vergisiz ve teminatlı olarak bir gümrükten diğerine (örneğin sınır gümrüğünden varış gümrüğüne) taşınması.
T2
Birlik statüsündeki mal
Serbest dolaşımdaki eşyanın Ortak Transit Rejimi kapsamında taşınması ve statünün gösterilmesi.
TR
Ulusal transit
Türkiye gümrük bölgesi içinde, eşyanın bir gümrük idaresinden diğerine gözetim altında taşınması.
Beyannamede hareket ve varış gümrük idarelerinin kodları yazılır. Bu kodlara Gümrük İdareleri ve Kodları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Rejim uygulamaları mevzuata, eşyanın statüsüne ve rotaya göre değişir; Ortak Transit Sözleşmesi ülkeleri arasında geçerlidir. Beyanname hazırlığında gümrük müşavirinizden ve ilgili gümrük idaresinden güncel bilgi alınız.
Evrakta sık yapılan hatalar
- Fatura, çeki listesi ve konşimentodaki miktar, ağırlık ve tanımların birbiriyle uyuşmaması.
- GTİP (HS) kodunun yanlış ya da eksik girilmesi.
- Menşe veya dolaşım belgesinin geç hazırlanması.
- Tehlikeli madde beyanının yapılmaması.
- Transit beyannamesinde hareket veya varış gümrüğü kodunun hatalı yazılması.
Sık sorulan sorular
T1 ve T2 nedir?
Ortak Transit Rejimi kapsamında kullanılan transit beyannameleridir. T1 yabancı eşya, T2 Birlik statüsündeki eşya içindir.
TR belgesi nedir?
Türkiye gümrük bölgesi içinde, eşyanın bir gümrük idaresinden diğerine gözetim altında taşınmasında kullanılan ulusal transit beyannamesidir.
A.TR belgesi nedir?
Türkiye–AB gümrük birliği kapsamında serbest dolaşımdaki sanayi ürünlerinin dolaşımını gösteren belgedir.
CMR belgesi nedir?
Uluslararası karayolu taşımalarında taşıma sözleşmesinin kanıtı ve yükün teslim alındığını gösteren belgedir.
İhracatta hangi belgeler gerekir?
Ticari fatura, çeki listesi, gümrük beyannamesi, taşıma belgesi ve gerekirse menşe/dolaşım belgesi ile ürüne özel sertifikalar.
İlgili rehberler
- T1 ve T2 Belgesi Nedir? Farkları ve Kullanım Alanları
- CMR Belgesi Nedir? Nasıl Doldurulur, Kimler Düzenler?
- A.TR Dolaşım Belgesi Nedir? Nasıl Alınır?
- TIR Karnesi Nedir? Nasıl Alınır, Nasıl Kullanılır?
- Konşimento (Bill of Lading) Nedir? Çeşitleri ve Kullanımı
- İhracat ve İthalatta Gerekli Evraklar Nelerdir?